Czy można mieszać oleje hydrauliczne
Oleje hydrauliczne tej samej klasy i lepkości, od tego samego producenta, zwykle można łączyć bez konsekwencji. Ryzyko tworzą różnice w pakietach dodatków, bo niezgodne dodatki wytrącają osad, który zapycha filtry. Norma ASTM D7752 opisuje, jak sprawdzić zgodność mieszaniny, i bada ją już przy dwóch procentach obcego oleju.
Dariusz OlbromskiWłaściciel FHU Olbromski
W tym artykuleSpis treści
Czy można mieszać oleje hydrauliczne
Oleje hydrauliczne tej samej klasy, tej samej lepkości i tego samego producenta zwykle można łączyć bez konsekwencji. Ryzyko pojawia się przy różnych pakietach dodatków uszlachetniających, bo to one, a nie olej bazowy, decydują o zgodności. Nawet dwa oleje na identycznej bazie mineralnej potrafią wytrącić osad, jeśli ich dodatki wejdą ze sobą w reakcję.
Zgodność mieszanin opisuje osobna norma. ASTM D7752 obejmuje płyny hydrauliczne klasyfikowane według DIN 51524, ISO 11158 i ISO 15380, a ocena polega na sprawdzeniu filtrowalności mieszaniny metodą ISO 13357-1 w proporcjach 2:98, 10:90 i 50:50.
Pierwsza z tych proporcji mówi najwięcej. Norma bada mieszaninę zawierającą dwa procent obcego oleju, ponieważ już taka ilość potrafi zmienić zachowanie płynu na filtrze.
Czy można mieszać olej hydrauliczny HL z HV
Można, tyle że mieszanina przestaje być olejem HV. Według DIN 51524 olej HL z części 1 zawiera wyłącznie dodatki przeciwutleniające i przeciwkorozyjne. Olej HV, opisany w części 3 jako HVLP, ma dodatkowo pakiet przeciwzużyciowy oraz polimerowe modyfikatory lepkości utrzymujące parametry w szerokim zakresie temperatur.
Dolanie HL do układu pracującego na HV rozcieńcza oba te pakiety naraz. Przy mrozie olej zgęstnieje bardziej, niż zakładał producent maszyny, a ochrona przeciwzużyciowa pompy spadnie proporcjonalnie do udziału HL w mieszaninie.
W drugą stronę skutek jest łagodniejszy. Dolanie HV do układu pracującego na HL podnosi parametry mieszaniny, choć płaci się wtedy za właściwości, których maszyna nie wykorzysta. Który olej wybrać na stałe, opisaliśmy w porównaniu HL 46 czy HV 46.
Czy można mieszać olej hydrauliczny 32 z 46
Przy zmieszaniu zbliżonym do proporcji pół na pół mieszanina wypada poza obie klasy lepkości. Norma ISO 3448 wyznacza dla ISO VG 32 zakres od 28,8 do 35,2 mm²/s w temperaturze 40 °C, a dla ISO VG 46 zakres od 41,4 do 50,6 mm²/s. Między tymi przedziałami nie leży żadna klasa, więc taka mieszanina nie odpowiada już specyfikacji wymaganej przez producenta maszyny. Niewielka dolewka mieści się jeszcze w klasie wyjściowej.
Do tego lepkość nie miesza się liniowo. Wynik wypada poniżej średniej arytmetycznej i przesuwa się w stronę oleju rzadszego, więc dolanie VG 32 do maszyny pracującej na VG 46 obniża lepkość mocniej, niż wynikałoby z proporcji.
Skutkiem jest cieńszy film olejowy w temperaturze roboczej, większe przecieki wewnętrzne w pompie i spadek sprawności układu. Jeśli wybór stoi między dolaniem niewłaściwej klasy a pracą na zbyt niskim poziomie oleju, dolanie jest mniejszym złem. Warto je jednak traktować jako rozwiązanie do najbliższej wymiany.
Czy można mieszać olej hydrauliczny z przekładniowym
Nie. Oleje przekładniowe w klasie API GL-5 zawierają więcej aktywnych dodatków EP na bazie siarki i fosforu niż GL-4, a te bywają korozyjne wobec metali kolorowych. Część współczesnych formulacji jest opisywana jako bezpieczna dla żółtych metali, więc rozstrzyga karta produktu. Brąz i mosiądz występują w panewkach pomp hydraulicznych oraz elementach rozdzielaczy, a ich zużycie daje złote opiłki w oleju, więc olej przekładniowy atakuje dokładnie te części. Klasa GL-4 ma tych związków wyraźnie mniej i pod tym względem jest bezpieczniejsza, ale nadal nie jest olejem hydraulicznym.
Druga przeszkoda to lepkość. Przeliczenie klas SAE na ISO VG jest z natury przybliżone, bo SAE J306 to osobna klasyfikacja olejów przekładniowych z własnymi przedziałami, a nie przeskalowana wersja ISO VG. Zestawienia podają dla SAE 80W-90 odpowiedniki od ISO VG 100 do 220, czyli w każdym wariancie olej kilkakrotnie gęstszy od VG 46. Pompa hydrauliczna ma problem z zassaniem tak gęstego oleju na zimno, co grozi kawitacją i spadkiem wydajności.
Osobnym przypadkiem są ciągniki ze wspólnym obiegiem skrzyni i hydrauliki. Tam faktycznie pracuje jeden olej do obu układów, ale jest to fabrycznie skomponowany olej przekładniowo-hydrauliczny spełniający specyfikacje w rodzaju Ford M2C86 czy Massey Ferguson, a nie mieszanka złożona w warsztacie.
Po czym poznać, że zmieszane oleje nie współpracują
Najczytelniejszym objawem jest filtr zapychający się znacznie szybciej niż zwykle, bo wytrącony osad osiada na wkładzie i skraca jego żywotność z setek godzin do kilkudziesięciu. Dalej widać zmianę wyglądu oleju: zmętnienie, ciemnienie albo zawiesinę na dnie zbiornika i na magnesie. Do tego dochodzi pienienie, bo niezgodne dodatki przeciwpienne tracą skuteczność, oraz wzrost temperatury pracy wynikający z gorszego przepływu.
Sam zestaw objawów nie wskazuje jednak przyczyny, bo identycznie zachowuje się układ z wodą i z normalnym zużyciem mechanicznym. Zmętnienie częściej oznacza wodę niż niezgodność dodatków, a opiłki wskazują na zużycie części. Rozstrzyga próbka, nie oględziny.
Co zrobić, gdy oleje już zostały zmieszane
Pobierz próbkę, zanim zdecydujesz o wymianie, bo wynik prowadzi do jednego z dwóch scenariuszy. Przy olejach zgodnych chemicznie, które różni wyłącznie lepkość, maszyna zwykle dopracuje do planowanej wymiany i wtedy wraca się do właściwej klasy. Jeśli w próbce jest osad, olej trzeba usunąć razem z nim, a spust z korka tego nie załatwia, bo osad zostaje na ściankach zbiornika i w zakamarkach układu.
Badanie oleju hydraulicznego rozstrzyga między tymi scenariuszami, bo pokazuje lepkość w 40 °C, zawartość wody, klasę czystości według ISO 4406 i obecność produktów wytrącania. Przy stwierdzonym osadzie prowadzimy filtrację oleju hydraulicznego agregatem podłączonym do maszyny, aż klasa czystości wróci do wymaganego poziomu.
Co dokładnie kryje się pod oznaczeniami klas, rozpisujemy przy oleju HLP 46 i HVLP 46.
Źródła
- ASTM D7752 - ocena zgodności mieszanin płynów hydraulicznych, badanie filtrowalności ISO 13357-1 w proporcjach 2:98, 10:90 i 50:50
- ISO 3448 - klasyfikacja lepkościowa, zakres klasy wyznaczony jako ±10% wokół wartości środkowej w 40 °C
- DIN 51524 - podział olejów hydraulicznych na HL (część 1), HLP (część 2) i HVLP (część 3)
- API GL-4 i GL-5 - klasyfikacja olejów przekładniowych, zawartość aktywnych dodatków EP i korozyjność wobec metali kolorowych
Co wyjdzie z lepkości po zmieszaniu
Wybierz klasy dwóch olejów i proporcję. Kalkulator policzy lepkość mieszaniny w 40 °C i sprawdzi, czy wynik mieści się w jakiejkolwiek klasie ISO 3448.
poza klasami ISO 3448
Obliczenia metodą Refutasa na udziałach objętościowych. Wynik jest szacunkiem lepkości i nie mówi nic o zgodności pakietów dodatków, którą sprawdza się badaniem filtrowalności według ASTM D7752.
Tak wygląda filtracja oleju w terenie
Wybrane case studies pokazują, jak procedura wygląda w praktyce u klienta - z konkretną maszyną, problemem technicznym i metodą.
Najczęściej zadawane pytania
Czy oleje hydrauliczne można mieszać?
Oleje tej samej klasy i lepkości od jednego producenta zwykle tak. Przy różnych producentach decydują pakiety dodatków, a nie olej bazowy. Nawet dwa oleje na tej samej bazie mineralnej mogą wytrącić osad, jeśli ich dodatki zareagują ze sobą.
Czy można mieszać olej hydrauliczny HL z HV?
Można, ale mieszanina traci właściwości oleju HV. Według DIN 51524 olej HL zawiera tylko dodatki przeciwutleniające i przeciwkorozyjne, a HV dodatkowo pakiet przeciwzużyciowy i modyfikatory lepkości. Dolanie HL rozcieńcza oba te pakiety.
Czy można mieszać olej hydrauliczny 32 z 46?
Przy proporcjach zbliżonych do pół na pół mieszanina wypada między klasami. ISO 3448 wyznacza dla VG 32 zakres 28,8-35,2 mm2/s w 40 °C, a dla VG 46 zakres 41,4-50,6 mm2/s. Między nimi nie ma żadnej klasy, więc taka mieszanina nie spełnia specyfikacji wymaganej przez producenta maszyny. Niewielka dolewka mieści się jeszcze w klasie wyjściowej.
Czy można mieszać oleje hydrauliczne różnych firm?
Technicznie tak, jeśli mają tę samą klasę i lepkość, ale nie da się tego założyć bez sprawdzenia. Producenci nie ujawniają składu pakietów dodatków. Przy większych ilościach oleju zgodność ocenia się badaniem filtrowalności mieszaniny według ASTM D7752.
Czy można dolać olej przekładniowy do układu hydraulicznego?
Nie. Oleje przekładniowe w klasie API GL-5 zawierają aktywne dodatki EP na bazie siarki i fosforu, korozyjne wobec brązu i mosiądzu w pompach oraz rozdzielaczach. Ich lepkość jest też kilkakrotnie wyższa od typowego oleju hydraulicznego.
Co się dzieje po zmieszaniu niezgodnych olejów hydraulicznych?
Dodatki wytrącają się z roztworu i tworzą osad. Pierwszym objawem jest filtr zapychający się znacznie szybciej niż zwykle. Dalej pojawia się zmętnienie oleju, zawiesina na dnie zbiornika, pienienie i wzrost temperatury pracy.
